Status. Regularnie przelotna, nieregularnie koczująca latem i zimująca.

Rozmieszczenie i liczebność. Pojawia się corocznie. W latach 1975-2005 odnotowano łącznie co najmniej 464 pojawy i 1827 osobników. Mewy żółtonogie przelatują szerokim frontem przez wschodnią i środkową część regionu. Obserwowano je tam w 81 miejscach, szczególnie licznie w dolinie Wisły (w przybliżeniu 670 osobników), zwłaszcza w Brzuminie gm. Góra Kalwaria (ok. 309 os.) i w Warszawie (ok. 254 os.), w Siedlcach (ok. 362 os), w dolinie Bugu w Mołożewie (ok. 207 os.) i na Zbiorniku Zegrzyńskim (ok. 90 os.).

Na zachód od doliny Wisły i Wkry mewy żółtonogie obserwuje się bardzo nielicznie. Zanotowano tylko 31 obserwacji i ok. 8% osobników stwierdzonych w regionie.

Pojawy mew żółtonogich w danym miejscu zmieniają się bardzo w zależności od warunków lokalnych. Na przykład wiosną na stawach w Siedlcach w 1992-1996 obserwowano tylko grupki kilku, a raz kilkanaście os, a wiosną 1997 wytworzyło się noclegowisko do 57 ad. (Goławski, Sachanowicz 1997, Sachanowicz 1999, Goławski et al. 2002).

Trend. Przelot tego gatunku znany jest od dawna (Taczanowski 1882, Tomiałojć 1990). Zmiany ilości stwierdzeń w regionie (Ryc. 1) odzwierciedlają raczej zmiany intensywności obserwacji i warunków lokalnych. Jednak bardzo mała ilość obserwacji wiosenno-letnich w latach 2004 i 2005, mimo intensywnej penetracji wschodniej części regionu (A. Dombrowski) może wynikać ze spadku liczebności. W latach 1990-2004 lęgowa populacja nad Bałtykiem silnie zmniejszała liczebność, a w Europie Zachodniej rosła (np. Olsen , Larsson 2004), stąd można by spodziewać się spadku liczebności ptaków przelotnych i częstszych obserwacji jasnych podgatunków.

Ryc. 1. Rozkład obserwacji mewy żółtonogiej Larus fuscus w latach 1975-2005.

Fenologia pojawów. Mewy żółtonogie obserwowano we wszystkich miesiącach roku. Przelot wiosenny trwa od 2. dekady marca do 1. dekady maja, kiedy zarejestrowano 37% obserwacji i 48% osobników. Początek wędrówki trudno wyznaczyć z powodu nierzadkiego zimowania, ale 16.03.2004 widziano 12 przelatujących na północ w dolinie Bugu k. Słopska (W. Krasowski). Wyraźny szczyt przelotu widoczny jest w połowie kwietnia. (Rys. 2).

Ryc. 2. Fenologia pojawów mewy żółtonogiej Larus fuscus.Ciekawostką są obserwacje tokujących ptaków  9.05.1990 – 2 ad. na stawach w Kotuniu (A.Dombrowski) i w latach 1990. w rejonie Maciejowic nad Wisłą (D. Bukaciński, inf. ustna). Były to niewątpliwie ptaki przelotne i prób lęgu nigdy nie podejrzewano.

Sporadycznie obserwowana latem. W czerwcu dokonano tylko sześciu obserwacji ośmiu osobników.

Pojawy polęgowe i przelot jesienny są mało intensywne i rozciągnięte w czasie (ok. 40% obserwacji i 38% osobników). Rozpoczynają się w trzeciej dekadzie lipca, kiedy obserwowano regularne pojawy pojedynczych oraz grup głównie młodocianych ptaków w Mołożewie nad Bugiem w 1986 (SKO Siedlce) i na Zbiorniku Zegrzyńskim w 1989 i 1990 (G. Kiljan). Wyraźny szczyt przelotu jesiennego wypada w trzeciej dekadzie września, kiedy obserwowano szczyt ilości stwierdzeń i osobników W grudniu przelot płynnie przechodzi w zimowanie. Dawniej odnotowano późne obserwacje większych stadek: 6.12.1987: 13 ad. z 2 imm. i 7 ad., oraz 20.12.1987. – 23 ad. z 1 imm. oraz 4 ad. na Wiśle w Warszawie (J.P. Cygan), i 22.12.1977. – ok. 7 os. Świdry-Błota nad Wisłą  (T. Smoleński, J. Zawadzki).

Około 12% obserwacji i 20% osobników obserwowano podczas długodystansowego przelotu. W regionie często obserwuje się stadka mew żółtonogich podczas wyraźnie ukierunkowanej migracji na dużej lub średniej wysokości, również nad krajobrazem rolniczym lub lasami z daleka od zbiorników wodnych. Jest ona odmienna od typowych lotów z żerowiska na noclegowisko mew.

Ptaki zatrzymują się zwykle krótko w jednym miejscu. Podczas codziennych obserwacji w Siedlcach (stawy rybne), Mołożewie (Bug) i Brzuminie (Wisła) stale zmieniała się liczebność osobników.

Wielkość stad zawierała się w przedziale 1-65 os. Największe skupienia wiosenne obserwowano w drugiej dekadzie kwietnia: – 57, 42 i 44 ad. na noclegowisku w Siedlcach (odpowiednio 17, 18 i 20.04.1997 – Sachanowicz 1999), 35-38 ad. przelatujących na N w Mogielnicy, gm. Jabłonna Lacka (17.04.1987., M.Rzępała) i ok. 35 w Mogielnicy w radomskiem (18.04.1981., S.Chmielewski).

Największe koncentracje w regionie obserwowano jesienią w Brzuminie, gm. Góra Kalwaria: ok. 65 i 14 (23.09.1998); 34 i 10-15 przelatujących na południe (21.09.1995) i ok. 35 (19.10.1996, SKNL SGGW).

Wielkość stada

1

2-10

11-20

21-30

31-65

Liczba pojawów

246

176

27

7

8

Łączną  liczba os.

246

670

391

171

349

Ptaki dorosłe stanowiły aż 85%, a młode i niedojrzałe tylko ok.14% osobników. Część młodych zapewne jest nie rozpoznawana, niewykluczone są też pomyłki. Jednak nawet gdy specjalnie wypatrywano młodych tego gatunku, młode mewy żółtonogie obserwuje się nielicznie, w odróżnieniu od dużej proporcji młodych ptaków w populacji mewy srebrzystej i białogłowej (J. Dyczkowski). Może to wynikać z bardzo niskiego ostatnio sukcesu lęgowego populacji bałtyckich (Snow, Perrins 1998).

Małe stadka młodych odnotowano od lipca do listopada, maksymalnie 15 os. 31.07.1986 na noclegowisku w Mołożewie (SKO AP Siedlce). W pozostałych miesiącach obserwowano tylko samotne lub po dwa ptaki niedojrzałe, co zapewne wynika z pozostawania młodych na zimowiskach afrykańskich (Snow, Perrins 1998).

Środowisko. Większość stacjonarnych ptaków przebywała na rzekach (60%). Na stawach obserwowano 26% osobników; a 7% na sztucznych zbiornikach. 1% lub mniej zatrzymało się na bagienkach, dolinach rzek, rozlewiskach, zalanych łąkach, hałdach przemysłowych, oczyszczalniach ścieków, osadnikach, polach oraz żwirowniach. Tylko 2% stacjonarnych ptaków zaobserwowano na wysypiskach śmieci.

Zimowanie. Przelot jesienny przechodzi w skrajnie nieliczne zimowanie. Obserwacje grudniowe i styczniowe były dość częste – odpowiednio 19 stwierdzeń 74 osobników i 55 stwierdzenia 137 osobników, szczególnie w drugiej dekadzie stycznia podczas liczeń ptaków zimujących (Dombrowski, Keller, Chmielewski 1997). Natomiast w lutym i pierwszej dekadzie marca mewy żółtonogie obserwowano na Mazowszu bardzo rzadko – odpowiednio 11 obserwacji 13 osobników i 3 obserwacje 4 osobników.

Część dawnych obserwacji zimowych może budzić wątpliwości, gdyż nie notowano cech rozpoznawczych,. Jednak innych stwierdzeń dokonali doświadczeni obserwatorzy mew. Niekiedy specjalnie podkreślano bezpośrednie porównanie z mewą siodłatą, np. 16.01.1988 – łącznie 5 ad. i 14.01.1990 – 3 ad. i 1 imm. na Zbiorniku Zegrzyńskim (A. Dombrowski, M. Rzępała inf. ustna.).

Podgatunki. L. f. fuscus jest regularnie przelotny na Mazowszu.

Mewy żółtonogie o jasnym płaszczu, należące do jednego z podgatunków L.f.intermedius, graellsii lub heuglinii, obserwowano co najmniej 9 razy. Są to obserwacje pojedynczych ptaków dorosłych: 15.06.1994 o cechach intermedius w Mołożewie (P. Chylarecki), 10.04.1997. o cechach intermedius na Łubnej (M. Maniakowski, J. Dyczkowski), 18.10.1998. – jasny w Zegrzu (M. Polakowski, J. Dyczkowski), 29.10.2000. o cechach graellsii/heuglini tamże (J. Dyczkowski, A. Gąsiorkiewicz), 13.04.2001 – 1 jasny z 16 f.fuscus w Siedlcach (A. Goławski), 6.10.2001. – kolejny raz jasny w Zegrzu, 9.11.2002 jasny na Łubnej (J. Dyczkowski, C. Pióro, K. Lasocki), 10.01.2003. o cechach graellsii na Łubnej (K. Kajzer i inni) i 29.02.2004. o cechach graellsii/heuglini na Wiśle w Warszawie-Młocinach (J. Dyczkowski, M. Kokornaczuk).

Rozróżnianie podgatunków mewy żółtonogiej jest bardzo trudne (Olsen, Larsson 2004) lub praktycznie pewne tylko u osobników z obrączką założoną na lęgowisku (T. Stawarczyk, inf. ustna). Niestety nie było dotąd takich stwierdzeń w naszym regionie.

Wyrywkowe obserwacje na Zbiorniku Zegrzyńskim i Łubnej (J. Dyczkowski, C. Pióro, M. Maniakowski) sugerują, że jasne mewy żółtonogie zalatują regularnie, lecz są przeoczone lub nie zgłaszane.

Jerzy Dyczkowski

Literatura
Dombrowski A., Keller M., i Chmielewski S. 1997. Zmiany liczebności ptaków wodnych zimujących na nizinie Mazowieckiej w latach 1984-1993. Kulon 2(2): 103-127.
Goławski A., Sachanowicz K. 1997. Występowanie mew w cyklu rocznym w Siedlcach. Kulon 2:41-46.
Goławski A., Sachanowicz K., Rzępała M., Kot H., Tabor A. 2002. Awifauna nielęgowa stawów rybnych w Siedlcach w latach 1971-2000. Kulon 7: 73-102.
Olsen K.M., Larsson H. Gulls of North America, Europe, and Asia. Princeton University Press  2004.
Sachanowicz K. 1999. Noclegowisko mew żółtonogich Larus fuscus pod Siedlcami. Kulon 4 (1-2):76-77.
Snow D.W., Perrins C.M. (eds.) 1998. The Birds of Western Palearctic. Concise Edition. Oxford University Press.
Taczanowski W. 1882. Ptaki krajowe. I-II. Kraków.
Tomiałojć L. 1990. Ptaki Polski. Rozmieszczenie i liczebność. PWN, Warszawa.

Pogoda w regionie - stacja klimatyczna Inowłódz

Ilość odwiedzin

1676344
DzisiajDzisiaj274
WczorajWczoraj648
TydzieńTydzień1905
MiesiącMiesiąc9937
M-STO