Status. Regularnie przelotny, wyjątkowo zimujący.

Rozmieszczenie i liczebność. W latach 1984-2003 odnotowano łącznie 1161  ptaków w 133 pojawach. Podczas, gdy jeszcze w latach 1984-1985 nie był obserwowany, to już od roku 1986 stwierdzano ten gatunek prawie corocznie, z wyjątkiem roku 1991 (ryc. 1). W poszczególnych latach pojawiał się w zmiennej liczebności: od 2 os. w roku 1992 do 246 w 2002. Również lata 1998 i 2001 odznaczały się obfitym przelotem (ryc. 1). Natomiast wiosną w latach 1988, 1989 i 1996 nie pojawiał się, a w roku 1999 był tylko raz obserwowany, podczas gdy jesienią w tych latach był notowany wielokrotnie.

bewikryc1_01.jpgPomimo tego, że łabędzie czarnodziobe obserwowano w 30 miejscach, to jednak aż 74% (856) ptaków obserwowano w 3 rejonach: w północnej części Niziny Mazowieckiej na stawach w Rumoce (18,6%); w środkowej części regionu na 2 blisko położonych obiektach: starorzeczu w ujściu Bugu koło Popowa Kościelnego (17,5%) i tzw. cofce Zb. Zegrzyńskiego na Bugu pomiędzy Kanią Polską a Cuplem (13%) oraz na stawach w środkowej części Niziny Południowopodlaskiej: w Siedlcach (18,5%) i Kotuniu (7%). Ptaki opuszczające dolinę Bugu kierowały się prawdopodobnie w kierunku południowym na stawy położone w środkowej części Niziny Południowopodlaskiej, gdzie łącznie na 6 kompleksach stawów odnotowano 28% ptaków.

Trend. W XIX wieku nie był obserwowany (Taczanowski 1882), a pierwsze stwierdzenie pochodzi z 2. połowy XX wieku – przelatującego ptaka odnotowano pod Dziekanowem Leśnym 8.10.1959 (Z. Piecowski: w Tomiałojć 1990). Kolejnej obserwacji dokonano 20.11.1983 (2 ad.) nad Pilicą pod Nowym Miastem (Chmielewski 1997).  Dokładniejsze badania w 2 ostatnich dekadach wskazują na stały wzrost liczebności (ryc. 1).

Fenologia pojawów. Wiosenne przeloty rozpoczynały się już w lutym, z najwcześniejszym pojawem  koło Popowa Kościelnego 9.02. 2002 (J. Dyczkowski, C. Pióro). Kolejnych, wczesnych obserwacji dokonano dwukrotnie tego samego dnia w różnych miejscach: 17.02 2002  koło Kotunia i Popowa Kościelnego (R. Kozik, R. Kraska) i analogicznie 24.02 2002 koło Modlina i Popowa Kościelnego (R. Kraska). Trzy najpóźniejsze obserwacje wiosenne były następujące: 27.04.1998 w Tuchlinie nad Bugiem (J. Zawadzki), 30.04.1987 koło Kani Nowej na Zbiorniku Zegrzyńskim (A. Dombrowski) i 1.05.1993 nad Wisłą w Warszawie (J. P. Cygan). Średnia data przylotu (pomijając wyjątkowo wczesne, lutowe obserwacje) przypadała na 15 marca (4.03-25.03; n=9). Prawie we wszystkich sezonach przelot wiosenny różnił się rozciągłością: w roku 2002 trwał prawie 2 miesiące (9.02-7.04), ale w 2001 – zaledwie miesiąc (4.03-8.04). Bardziej typowe dla Niziny Mazowieckiej były lata: 1997 (16.03-21.04), 1998 (13.03-27.04) i rok 2003 (19.03-16.04). Analiza fenologii pojawów wskazuje na największe nasilenie przelotu wiosennego w 1. i 2. dekadzie kwietnia (ryc. 2).

bewikryc2_01.jpgPrzelot jesienny był również znacznie rozciągnięty w czasie. Najwcześniejsze obserwacje przypadały na: 2.10. 1983, 8.10.1959 i 10.10. 1990 a najpóźniejsze: 2.12.1998, 12.12.1986 i 19.12.1986. W roku 1986 pierwsze ptaki odnotowano dopiero 4 listopada. Natężenie przelotu było w poszczególnych latach zmienne: w roku 2003 tylko raz odnotowano jesienią, ale w latach 1999 i 2002 aż 10-krotnie i odpowiednio: 52 i 50 os. Najwięcej ptaków stwierdzono w 2. dekadzie listopada (ryc. 2). Nieco obfitszy był przelot wiosenny (luty-kwiecień), w którym odnotowano 57% ptaków, a jesienią – 42%. Zdecydowana większość (99,1%) ptaków albo żerowała albo odpoczywała, natomiast tylko 3 obserwacje dotyczyły ptaków przelatujących w locie dalekodystansowym i wyraźnie ukierunkowanym: 1 ad. przelatujący na południowy-zachód nad Dziekanowem Leśnym 8.10.1959 (Z. Pielowski); 6 ad. lecących na zachód nad Popowem Parcele w dn. 11.11.1986 (A. Dombrowski) i również 6 ad. na płd.-zachód nad Zbiornikiem Zegrzyńskim 12.11.1994 (J. i M. Paciorek). Ptaki przebywały na ogół krótko, jakkolwiek zarejestrowano kilka wyjątkowo długich "postojów". Swoistym rekordzistą był pod tym względem ptak widywany na Wiśle koło Mostu Poniatowskiego w Warszawie w dniach 20.03-1.05.1993 (P. Cygan). Na stawach w Siedlcach stadko 9 ad. przebywało aż 3 tygodnie: 23.03-13.04. 1997 (A. Goławski, Z. Kasprzykowski, K. Sachanowicz), a 17 ad. – prawie 2 tygodnie: 30.03-10.04. 1998 (A. Goławski, K. Sachanowicz). Jesienią tylko raz odnotowano długi postój jednej rodzinki (2 ad. i 4 juv.) trwający prawie 3 tygodnie: 12-31.10. 2001 (A. Goławski). Wielkość stad zawierała się w przedziale 1-60 os. Największe stada obserwowano wiosną: 60 os. (13.04.2003) w Rumoce (K. Antczak i P. Pagórski); 40 os. (18.03.2001) w Popowie Kościelnym (R. Kraska) i 39 os. 16.04 2003 w Rumoce (K. Antczak i P. Pagórski). Jesienią widywano mniejsze stada: 39 os. (14.11.1987)  w Kani Nowej nad Zb. Zegrzyńskim (A. Dombrowski); 31 (12.11.2003) koło Piątka (B. Klekotkowska i inni). Wiosną średnia wielkość stada (11,2 os.) była większa niż jesienią (7,2 os.). Najwięcej stad stwierdzono w przedziale wielkości 2-10 os., a tylko 6 powyżej 30 os.

Wielkość stada

1

2-10

11-30

31-6-

Liczba pojawów

8

92

27

6

Łączna liczba os.

18

473

424

246

Ptaki w upierzeniu dorosłych stanowiły 82,3% liczebności wszystkich stwierdzonych. Ptaki młode były liczniej obserwowane jesienią (25,5%) niż wiosną (11,7%). W poszczególnych sezonach jesiennych udział ptaków młodych oraz ich średnia liczba na parę dorosłych z młodymi (w jednym stadku rodzinnym) były silnie zróżnicowane. W roku 1998 udział młodych ptaków był najwyższy, wynosząc 39%, ale tylko 2 młode/parę z młodymi; w roku 1994 – odpowiednio: 36% i 3 młode; w 1994: 36%, a w 1987: 35% i 3,5 młodego i 4 młode, a w 2001: 36% i średnio 4 młode w stadku rodzinnym. W pozostałych sezonach analogiczne wartości były znacznie niższe: 2002: 18% i 2,3 młodego; 1986: 17% i 3 młode i podobnie w roku 1999: 15% i 3 młode.

Środowisko. Stawy rybne grupowały 54,4% odnotowanych ptaków; zaporowy Zbiornik Zegrzyński: 16,5%; starorzecza: 24,3%; rozlewiska w dolinach rzek: 3%; koryta rzek: 1,1%; zbiorniki retencyjne: 0,4% i odstojniki ścieków: 0,3%. Powyższe wartości były zbliżone w okresie jesiennym i wiosennym.

Zimowanie. Czterokrotnie stwierdzony zimą. Pierwszej obserwacji dokonano na Zbiorniku Zegrzyńskim koło Gąsiorowa 14.01.1989 – 6 ad. (H. Kot). Ponadto w ostatnich latach 3 obserwacje na środkowej Pilicy: 18.01. i 19.01. 2003 po 1 ad. (S. Chmielewski, T. Dzierżanowski) oraz 2 ad. 17.01.2004 na tym samym odcinku pod Nowym Miastem (S. Chmielewski).

Andrzej Dombrowski

Literatura
Chmielewski S. 1997. Przeloty i zimowanie ptaków w dolinie Pilicy. Kulon 2: 129-166.
Tomiałojć L. 1990. Ptaki Polski. Rozmieszczenie i liczebność. PWN, Warszawa.

Pogoda w regionie - stacja klimatyczna Inowłódz

Ilość odwiedzin

1701606
DzisiajDzisiaj24
WczorajWczoraj307
TydzieńTydzień24
MiesiącMiesiąc6947
M-STO